scherpstellen op het onderwerp

Scherpstellen: autofocus of handmatig?

Scherpstellen via de autofocus van je camera.
Een superhandige functie, die in veel situaties prima werkt.
Maar het is wel belangrijk dat je weet hoe je de autofocus kunt gebruiken en wanneer.
En vooral ook, wanneer niet!

 

Je oog past zich razendsnel aan wanneer je opkijkt vanuit je boek naar het vogeltje in de tuin. Mensen zijn gewend om de wereld om zich heen scherp te zien.

Daarom zoekt je oog ook automatisch naar de scherpe delen in een foto. Daar kun je dankbaar gebruik van maken door slechts een klein deel van de foto scherp af te beelden. Daar wordt de aandacht van de kijker dan automatisch heen getrokken. Maar is het onderwerp onscherp, dan wordt de foto vaak als “niet goed” beschouwd.

 

De twee belangrijkste oorzaken van onscherpe foto’s zijn:

  1. scherpstellen op het verkeerde punt
  2. beweging (van de camera of het onderwerp)

In dit artikel ga ik uitgebreid in op de eerste oorzaak.

 

Scherpstellen op het verkeerde punt

Wanneer je fotografeert in de vol-automatische stand van je camera, dan zal je camera beslissen op welk gebied in het beeld wordt scherpgesteld. Vaak gaat dit goed. Maar het gebeurt ook regelmatig dat je camera op iets anders scherpstelt dan dat jij had bedoeld.

Dat levert dan bijvoorbeeld de linker foto op in plaats van de rechter…

scherpstellen op het onderwerp

Alle instellingen van beide foto’s zijn gelijk, behalve het scherpstelpunt.

 

Wil jij liever zelf bepalen waar in de foto wordt scherpgesteld? Dan is het aan te raden om de camera te gebruiken in de semi-automatische stand of helemaal handmatig in te stellen. In beide gevallen heb je dan voor het scherpstellen de keuze tussen autofocus en handmatig scherpstellen.

 

Autofocus

Wanneer je gebruik maakt van de autofocus, dan zie je door je zoeker een aantal puntjes: de scherpstelpunten, ook wel focuspunten genoemd. Het aantal scherpstelpunten dat je ziet varieert tussen verschillende merken en modellen (en kan liggen tussen enkele tot enkele tientallen).

het aantal scherpstelpunten verschilt per camera

Links 5 scherpstelpunten in de Nikon D70s, rechts 51 punten in de Nikon D800.

 

Als je de ontspanknop half indrukt, dan licht het actieve scherpstelpunt op. Meestal is dit het middelste punt, maar vaak is dat niet waar het onderwerp zich in je beeld bevindt. Je hebt nu twee opties:

  1. je kiest een van de andere scherpstelpunten, die wel over je onderwerp heen valt. Je kunt het actieve scherpstelpunt verplaatsen met de cursor achterop je camera of met een van de wieltjes (zie de gebruikshandleiding van je eigen camera).
  1. je laat het middelste scherpstelpunt actief en verplaatst je camera op zo’n manier dat dit punt over je onderwerp heen valt. Nu druk je de ontspanknop half in om scherp te stellen, beweegt terug naar je gekozen compositie (terwijl je de ontspanknop half ingedrukt houdt) en drukt nu door om de foto te maken.

De tweede optie heeft als bijkomend voordeel dat het middelste scherpstelpunt meestal het gevoeligste is. De autofocus zal op dit punt vaak beter presteren in moeilijke omstandigheden (bijvoorbeeld bij weinig licht), dan op de andere punten.

 

Tip 1: Probeer uit welke methode jij het prettigste vindt werken. Oefen het scherpstellen goed, zodat je het helemaal onder de knie hebt als het moment zich voordoet waarop je die supermooie foto wilt maken.

 

Daarnaast kun je kiezen uit verschillende standen voor enkelvoudige of continue autofocus (AF) op het onderwerp:

  1. AF-S (Nikon) / One shot (Canon): enkelvoudige AF op een (stilstaand) onderwerp. Na half indrukken van de ontspanknop stelt de camera eenmalig scherp en blijft hij op dit punt scherpgesteld, ook als het onderwerp beweegt.
  1. AF-C (Nikon) / AI servo (Canon): continue AF op een (bewegend) onderwerp. Na half indrukken van de ontspanknop blijft de camera scherpstellen op het onderwerp, waarop het gestart is (zolang dit zich onder de beschikbare scherpstelpunten blijft bevinden).
  1. AF-A (Nikon) / AI focus (Canon): de camera kiest automatisch welke van bovenstaande AF standen van toepassing is. Na half indrukken van de ontspanknop start de camera met enkelvoudige AF; als het onderwerp beweegt, gaat de camera over op continue AF en de AF wordt weer vastgezet als het onderwerp stil staat.

De autofocus is in veel situaties een fantastisch hulpmiddel, maar niet altijd. Bijvoorbeeld wanneer er weinig of geen contrast is tussen het onderwerp en de achtergrond. Of wanneer je onderwerp zich achter een voorgrond bevindt (bijvoorbeeld een hert dat tussen het struikgewas loopt). In zulke gevallen kun je beter handmatig scherpstellen.

 

Handmatig scherpstellen

Tip 2: voordat je begint met handmatig scherpstellen, is het belangrijk dat je je camera en objectief (wanneer mogelijk) beiden op M (manual focus) zet. Op die manier voorkom je schade aan een van de twee.

 

Het principe van handmatig scherpstellen is heel simpel. Je draait aan de scherpstelring, totdat het beeld in de zoeker scherp wordt weergegeven. In de praktijk blijkt dit soms toch lastiger dan het klinkt. En mijn belangrijkste tip is daarom:

 

Tip 3: oefen handmatig scherpstellen vaak en in verschillende situaties.

 

Het zou toch zonde zijn als zich een prachtig fotomoment voordoet, waarin de autofocus het niet doet en je niet goed weet hoe je handmatig moet scherpstellen?

Handmatig scherpstellen wordt vaak toegepast bij macro- en landschapsfotografie. Op die manier heb je als fotograaf de grootste invloed op het exacte scherpstelpunt in je foto. Gebruik je hierbij een statief (iets dat ik je zeker zou aanraden!) om onscherpte door beweging van de camera te voorkomen? Dan heb ik nog twee tips voor je:

 

Tip 4: maak gebruik van live view tijdens het scherpstellen. Hiermee kun je inzoomen, waardoor je veel beter ziet of je goed hebt scherpgesteld dan door de zoeker.

 

inzoomen met live view
De pijlen geven aan waarop is scherpgesteld; links ingezoomd in live view en rechts in de uiteindelijke foto.

 

En tot slot:

 

Tip 5: zet je beeldstabilisatie uit, wanneer je vanaf een statief fotografeert.

 

Sommige objectieven en camera body’s maken gebruik van beeldstabilisatie om scherpere foto’s te kunnen maken. Deze functie werkt heel goed om bewegingsonscherpte te voorkomen wanneer je uit de hand fotografeert. Maar fotografeer je vanaf een statief, dan kan het juist tegen je werken met onscherpe foto’s als resultaat!

 

Welke manier van scherpstellen gebruik jij het liefst?
Laat het even weten in de reacties hieronder.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op Zoom.nl.

20 thoughts to “Scherpstellen: autofocus of handmatig?”

  1. Toine,

    Een goed artikel, met dit artikel is voor mij het scherpstellen heel duidelijk geworden.
    Het handmatig scherpstellen gebruikte ik zelden, en ja, nu is het voor mij helder waarom het vaak mis ging.
    Ben nu regelmatig bezig met het oefenen in handmatig scherpstellen, met voor mij een beter resultaat.

    Bedankt,

    Gerard

    1. Hoi Gerard,
      Wat leuk om te horen dat je lekker aan de slag gegaan bent met de tips uit dit artikel.
      En nog veel mooier om te lezen dat je daarmee betere resultaten krijgt!
      Veel succes met verder oefenen,
      Toine

  2. Toine, een leerzaam artikel, dank je wel.
    Vanmorgen (130316) beging ik een enorme stommiteit. Was de opkomende zon boven de Harmplassen bij Huisduinen (Den Helder) aan het fotograferen. Omdat de autofocus mij niet beviel ging ik over op hand. Al snel vertoonde zich de zon, en om het daarna nog mooier in beeld te krijgen verwisselde ik van kitlens naar een 200 mm zoomlens. En … jawel… ik was even vergeten dat de camera op hand stond. Dus de mooiste foto’s zijn nogal wazig geworden. Meer sfeerfoto’s zogezegd, maar soms een beetje teveel sfeer.

    1. Hi Minne,
      Jawel hoor, heel herkenbaar… Is mij ook weleens overkomen.
      Gelukkig heb ik dat tegenwoordig meestal direct in de gaten.
      Daar word je vanzelf alerter op!
      Hartelijke groeten,
      Toine

  3. Hallo Toine,
    In de webinar aanmelding heb ik gevraagd of je bij dichtbij fotografie cq macro in de M-stand moet fotograferen of beter met de diafragmavoorkeur (AV). Als je in het webinar daar maandag aandacht aan besteed hoor ik het en anders krijg ik nu wel een antwoord van je.
    Fijn weekend gewenst.
    Louis

    1. Hoi Louis,
      Waarschijnlijk besteed ik er maandag aandacht aan tijdens het webinar.
      En anders mag je het altijd vragen tijdens de Q&A aan het eind van het webinar.
      Fijne zondag nog,
      Toine

  4. Hallo Toine Een leerzaam artikel. Voor natuurfoto’s stel ik meestal handmatig scherp.
    Bedankt voor je tips.
    Eeuwout

  5. goed artikel ,heb zelf nog een aantal oude Nikon lenzen die ik regelmatig gebruik.
    Het meest voor fotografie ,van landschappen .
    Kijk uit naar de volgende

  6. Hoi Toine,
    Vanaf statief gebruik ik altijd handmatige scherpstelling maar uit de hand hangt het van je brandpunt afstand af en ook als snelle acties is de automatische stand wel eens zeer handig.

    Groetjes André

  7. Hoi Toine,
    fijn artikel weer met prima uitleg.
    Zelf kies ik bijna altijd een van de scherpstelpunten. Vooral met dieren (vogels) Proberen scherp te stellen op het oogje…
    Ik zie uit naar het webinar.
    Fijn weekend,
    Geert

Geef een reactie of stel je vraag hieronder